Il Cinema Ritrovato Festival przedstawia

W Bolonii pod koniec czerwca celebruje się zbiorowy rytuał: wspólne spotkanie w największym kinie pod gołym niebem – na Piazza Maggiore – aby na nowo lub po raz pierwszy „odnajdywać” filmy z przeszłości. To festiwal Il Cinema Ritrovato („Odnalezione Kino”), który w tym roku obchodzi swoje 40-lecie! Jego twórca i dyrektor Gian Luca Farinelli nazywa go „maszyną czasu i przestrzeni”. Podróże, które się tu odbywają, są nie tylko liczne, ale i pełne pasji, a filmowy kosmos – widziany stąd – jawi się jako ogromny i zróżnicowany, pełen odkryć!

Istnieje jednak jeszcze jeden powód, który nadaje temu międzynarodowemu wydarzeniu oraz Cineteca di Bologna, organizatorowi festiwalu, szczególną rangę. Jest nim powołanie w 1992 roku L’Immagine Ritrovata („Odnaleziony Obraz”) – jednego z najbardziej znanych i cenionych na świecie laboratoriów zajmujących się odrestaurowywaniem taśm filmowych. Pomimo że magia bolońskiego festiwalu tkwi w zbiorowości i zróżnicowaniu – filmów i widzów – to również istotna jest jakość kopii i taśm filmowych, kiedy rysy, trzęsienia klatki i zżółknięte barwy obrazu nabierają swojego fizycznego uroku podczas projekcji. Niewątpliwie olbrzymia praca laboratorium L’Immagine Ritrovata pozwala dziś „odnaleźć” blask dawnego seansu, jakiego doświadczali zarówno twórcy, jak i pierwsi widzowie. To właśnie ten blask na nowo czaruje bolońską publiczność.

Niniejsza sekcja, zgodnie z duchem Il Cinema Ritrovato, ma przede wszystkim na celu zaprezentowanie publiczności Timeless Film Festival sześciu zróżnicowanych dzieł kina włoskiego w przepięknej, odrestaurowanej wersji, prosto z Bolonii. Zestaw bardzo „włoski” ale nieoczywisty, w którym odmienne poetyki – filmy powstały bowiem w różnych dekadach – prowadzą zaskakująco bliski dialog. Od Znałam ją dobrze Antonia Pietrangelego po Kobietę-małpę Marca Ferreriego, od Strategii pająka i Marzycieli Bernarda Bertolucciego po Porwanych zrządzeniem losu przez wody lazurowego sierpniowego morza Liny Wertmüller i Dziennik intymny Nanniego Morettiego – ta selekcja reprezentuje wyjątkowo autorskie kino naznaczone spojrzeniem krytycznym, figurami wątpliwości, postaciami niechętnymi do pełnego zakorzenienia się w rzeczywistości oraz która je otacza.

Ciało – zwłaszcza kobiece – staje się miejscem negocjacji społecznych, ekonomicznych i ideologicznych. Od eksploatacji w Kobiecie małpie, przez erotyczną przemoc u Wertmüller, po fetyszyzację w filmach Bertolucciego – cielesność ujawnia ukryte relacje siły i konflikt. Dziennik intymny i Marzyciele przenoszą ten konflikt w sferę autorefleksji i pamięci, pokazując, jak ideologie – polityczne, kulturowe i filmowe – kolonizują intymność. Każdy z tych filmów podważa dominujące narracje swojej epoki: mit awansu społecznego, rewolucji, wolności seksualnej, miłości czy politycznego zaangażowania. Zamiast potwierdzać oficjalne historie, filmy te demaskują ich pęknięcia, pokazując, komu i jak one służą. Wolność jawi się jako iluzja prywatna i krucha – obietnica pociągająca, lecz często skrywająca samotność, nierówność i stratę.

Warta refleksji jest samoświadomość takiego kina, które zastanawia się nad władzą obrazów, nad konstrukcją narracji oraz nad samym aktem patrzenia. Estetycznie i narracyjnie – i całkowicie we włoskim stylu – w jednym filmie zderzają się lub splatają odmienne tony: ironia i melancholia, erotyzm i okrucieństwo, groteska i tragedia współistnieją, bez oferowania widzowi łatwego emocjonalnego komfortu, a raczej sugerują konflikt – jako najlepszy, sposób ludzkiego tworzenia i sposobu rozumowania świata. A w tym konflikcie, jak to bywa z klasyką, rodzi się zaskakująca ludzka miłość.

Niesamowity i wdzięczny urok klasyków – dobrze to wiecie – dotyczy również kina. Można po latach odnaleźć dobrego starego przyjaciela. Odnaleźć zagubioną książkę czy zapomniany film. A czy można „odnaleźć” film nieznany wcześniej? To właśnie magia kina. Tego miejsca – rytuału, w którym można się zapatrzyć, zakochać, zgubić – i odnaleźć. Nie samemu, lecz wspólnie. Głośno i cicho, razem.

Stanisław Bardadin

W sekcji Il Cinema Ritrovato Festival przedstawia zostaną pokazane:

• Kobieta-małpa (The Ape Woman / La donna scimmia), reż. Marco Ferreri, Włochy, Francja, 1964,
• Znałem ją dobrze (I Knew Her Well / Io la conoscevo bene), reż. Antonio Pietrangeli, Włochy, Francja, RFN, 1965,
• Strategia pająka (The Spider’s Stratagem / La strategia del ragno), reż. Bernardo Bertolucci, Włochy, 1970,
• Porwani zrządzeniem losu przez wody lazurowego sierpniowego morza (Swept Away By an Unusual Destiny in the Blue Sea of August / Travolti da un insolito destino nell’azzurro mare d’agosto), reż. Lina Wertmüller, Włochy, 1974,
• Dziennik intymny (Dear Diary / Caro diario), reż. Nanni Moretti, Włochy, Francja, 1993,
• Marzyciele (The Dreamers), reż. Bernardo Bertolucci, Francja, Wielka Brytania, Włochy, 2003.

Kuratorem sekcji jest Stanisław Bardadin.

Partnerami sekcji są Fondazione Cineteca di Bologna, Festival Il Cinema Ritrovato oraz Istituto Italiano di Cultura di Varsavia.