Václav Vorlíček: reżyser, który czynił cuda

Twórczość Vorlíčka z powodzeniem można określić mianem uniwersalnej: jest nie tylko znana każdemu czeskiemu widzowi i wysoko ceniona przez krytykę za doskonałe rzemiosło i pełne fantazji opowieści, ale również pozostaje czytelna poza granicami ojczyzny reżysera. Komedia Kto chce zabić Jessii? zdobyła specjalne wyróżnienie na festiwalu w Locarno, a Trzy orzeszki dla Kopciuszka doczekały się nawet remake’u: Tre nøtter til Askepott w reżyserii Cecilie A. Mosli (2021). Być może wynika to z faktu, że Václav Vorliček chętnie inspirował się zachodnimi wzorcami kultury, m.in. komiksami oraz popularnymi filmami i serialami, które znał w przeciwieństwie do krajowej publiczności. Najciekawszą część jego twórczości stanowią komedie, a właściwie wzorcowe crazy comedies – szalone, absurdalne opowieści, często czerpiące z poetyki science fiction lub z motywów fantastycznych, które służyły mu do rozwijania złożonych komediowych wątków oraz sytuacji bliskich groteski i czarnego humoru.

Fundamentalny wpływ na twórczość Václava Vorlička miało spotkanie ze scenarzystą Milošem Macourkiem. Razem stworzyli jeden z najbardziej utytułowanych twórczych duetów w historii czeskiego kina. Sukces odniósł już ich pierwszy wspólny film Kto chce zabić Jessii? (1966), pierwsza z serii crazy comedies, inspirowana „kapitalistyczną literaturą brukową”, czyli komiksami. I już tam pojawił się motyw, do którego Vorliček chętnie potem powracał: światy równoległe, które się ze sobą przenikają. Kolejne wspólne tytuły na stałe zapisały się w historii czechosłowackiej kinematografii. Akcja komedii science fiction Jest pan wdową, proszę pana! (1970) rozgrywa się w całkowicie fikcyjnym środowisku – środkowoeuropejskim królestwie – a skomplikowana fabuła opiera się na imponujących osiągnięciach tego kraju w dziedzinie transplantologii. W komedii Jak utopić doktora Mraczka (1974) zaglądamy z kolei do domów wodników, których populacja w socjalistycznej Czechosłowacji ma problemy z mieszkaniem i rozmnażaniem. Nawet temat z „socjalistycznej teraźniejszości” Vorliček i Macourek rozwiązali po swojemu. W komedii science fiction Szpinak czyni cuda! (1977) przedstawili prototyp urządzenia do regeneracji krów mlecznych, który skorumpowany profesor wraz z szefem salonu kosmetycznego postanawiają wykraść i wykorzystać do odmładzania bogatych, zagranicznych klientek. Szpinak czyni cuda! był ich ostatnią tego typu komedią, bo niedługo później panowie rozszerzyli działalność. Na zamówienie państwowej telewizji zaczęli tworzyć seriale dla dzieci: Latającego Czestmira (1984) oraz opus magnum, legendarną Arabelę (1980) – jeden z najlepszych seriali młodzieżowych wszech czasów. Do świata wykreowanego w Arabeli powrócili zresztą dwukrotnie: w pełnometrażowym filmie Rumburak (1984) oraz serialu Powrót Arabeli (1993–1994). Ten ostatni okazał się również ostatnim wspólnym dziełem duetu Vorliček/Macourek.

Petr Vlček

W ramach retrospektywy Václava Vorlička na Timeless Film Festival Warsaw 2026 zaprezentujemy łącznie pięć tytułów ze znakomitego i niezapomnianego dorobku:

• Kto chce zabić Jessii? (Kdo chce zabít Jessii?, reż. Václav Vorlíček, Czechosłowacja, 1966),
• Dziewczyna na miotle (Dívka na koštěti, reż. Václav Vorlíček, Czechosłowacja, 1971),
• Jak utopić doktora Mraczka (Jak utopit dr. Mráčka aneb Konec vodníků v Čechách, reż. Václav Vorlíček, Czechosłowacja, 1974),
• Szpinak czyni cuda! (Což takhle dát si špenát, reż. Václav Vorlíček, Czechosłowacja, 1977),
• Arabela (reż. Václav Vorlíček, Czechosłowacja, RFN, 1980).

Kuratorami sekcji są Petr Vlček oraz Maciej Gil.

Partnerem sekcji jest Czeskie Centrum.

Festiwal jest współfinansowany przez Miasto Stołeczne Warszawa, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Polski Instytut Sztuki Filmowej.

Partnerem głównym festiwalu jest Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, Gutek Film oraz Stowarzyszenie Nowe Horyzonty.

Współorganizatorem festiwalu jest Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych oraz Mazowiecki Instytut Kultury.