Wieczny poszukiwacz: 8 × Kawalerowicz w programie 3. edycji Timeless Film Festival Warsaw
Sekcja 8 × Kawalerowicz poświęcona jest reżyserowi, który – jak sam mówił – dzięki filmom żył siedemnaście razy, tworząc siedemnaście dzieł, z których każde było inne. Andrzej Wajda nazywał go ojcem Polskiej Szkoły Filmowej, choć sam Kawalerowicz nie utożsamiał się z tym nurtem. Tadeusz Konwicki mówił: „on ma kamerę pod czaszką”. Dla innych pozostawał „mistrzem formy”, „wybitnym rekonstruktorem światów przepadłych” – jednym z najbardziej polskich, a zarazem najbardziej zachodnich polskich reżyserów.
Zaczynał od zrealizowanej w myśl socrealistycznych kanonów Gromady, ale po nakręceniu Celulozy zaczął uwodzić go włoski neorealizm. Niebawem, gdy jego koledzy dokonywali rozrachunków z wojną, Kawalerowicz podążył w stronę dramatów psychologiczno obyczajowych (Cień, Pociąg, Matka Joanna od Aniołów). A potem zabrał się za imponujące rozmachem widowiska historyczne (Faraon).
Przez lata z upodobaniem ekranizował polską literaturę – utwory Newerlego, Prusa, Sienkiewicza, Iwaszkiewicza, Zawieyskiego, Stryjkowskiego. Dzięki niej przenosił widzów w rejony odległe, rekonstruował i wskrzeszał – w Faraonie starożytny Egipt, w Austerii – świat galicyjskich Żydów, w Śmierci prezydenta i w Celulozie – Polskę międzywojenną, a w Quo vadis – Rzym czasów Nerona. Na tle historii umieszczał dramaty władzy, miłości i polityki. Unikał poruszania spraw błahych, doraźnych; szukał tematów ważnych, uniwersalnych – uważał, że takimi powinna się zajmować sztuka filmowa. Jak mało kto dbał o przekaz myśli i urodę obrazu. Z czasem zaczął realizować filmy nie tylko w Polsce. W 1971 roku nakręci we Włoszech Maddalenę z muzyką Ennio Morricone. Dla niemieckiego producenta na przełomie lat 80. i 90. wyreżyserował Dzieci Bronsteina. Potem, w koprodukcji z Francuzami, nakręcił film o ostatnim okresie życia Napoleona (Jeniec Europy), a we współpracy z Rosjanami, w roku 1995, sfilmował opowiadanie Aleksego Tołstoja Za co.
Miewał kryzysy twórcze. I bywało, że choć przez lata zaliczał się do kulturalnej elity Polski Ludowej i był – obok Munka, Wajdy czy później Zanussiego i Kieślowskiego – jej „eksportowym reżyserem”, niejednokrotnie nie mógł robić tego, co chciał. Od zgłoszenia projektu sfilmowania Austerii do chwili, kiedy dostał zgodę władz, minęło 15 lat. Na możliwość zekranizowania Quo vadis czekał ponad 30 lat.
Mówiono o nim – mistrz rzemiosła, mistrz kina artystycznego, broniący – jak pisał francuski filmoznawca prof. Louis Leutrac – „europejską X Muzę przed inwazją amerykańskiej tandety”. Jednak oprócz filmów wybitnych, nagradzanych, pokazywanych w wielu krajach i przyciągających miliony widzów (Faraon miał w Polsce 9-milionową widownię, Quo vadis 4,5-milionową) Kawalerowicz miewał mniej udane realizacje. Poznał smak sukcesu i gorycz artystycznej porażki. Zmieniał zainteresowania tematyczne, style, gatunki, nie przywiązywał się do angażowanych przez siebie aktorów. Był inny, osobny. Mimo to zebrał walizkę nagród i orderów. Jawił się jako wieczny poszukiwacz. I twórca spełniony.
Spośród 17 filmów wyreżyserowanych przez Kawalerowicza kilka weszło do kanonu europejskiego i światowego kina, wciąż są oglądane i odkrywane na nowo. Spora w tym zasługa uniwersalnej tematyki, jaką twórca Pociągu podejmował oraz urody, piękna i filozoficznych refleksji, jakie w jego sztuce wciąż odnajdujemy.
Stanisław Zawiśliński
Celuloza
Celuloza
Celuloza
Pociąg
Pociąg
Pociąg
Pociąg
Pociąg
W ramach sekcji 8 × Kawalerowicz zaprezentowane zostaną:
- Celuloza (Cellulose, reż. Jerzy Kawalerowicz, Polska, 1954),
- Pociąg (Night Train, reż. Jerzy Kawalerowicz, Polska, 1959),
- Matka Joanna od Aniołów (Mother Joan of the Angels, reż. Jerzy Kawalerowicz, Polska, 1961),
- Faraon (Pharaoh, reż. Jerzy Kawalerowicz, Polska, 1966),
- Gra (The Game, reż. Jerzy Kawalerowicz, Polska, 1969),
- Śmierć prezydenta (Death of the President, reż. Jerzy Kawalerowicz, Polska, 1977),
- Austeria (reż. Jerzy Kawalerowicz, Polska, 1982),
- Quo vadis (reż. Jerzy Kawalerowicz, Polska, 2001),
- Żyłem siedemnaście razy (I Have Lived Seventeen Times, reż. Tadeusz Bystram, Stanisław Zawiśliński, Polska, 2009).
Kuratorem sekcji jest Stanisław Zawiśliński.
Partnerem sekcji jest Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny.
Trwa sprzedaż karnetów i akredytacji na festiwal. 1 kwietnia zostanie ogłoszony pełny program nadchodzącej edycji Timeless Film Festival Warsaw, a 9 kwietnia ruszy sprzedaż biletów na pojedyncze seanse.
Festiwal jest współfinansowany przez Miasto Stołeczne Warszawa, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Polski Instytut Sztuki Filmowej.
Partnerem głównym festiwalu jest Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny.
Współorganizatorem festiwalu jest Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych oraz Mazowiecki Instytut Kultury.